ಕರ್ನಾಟಕದೊಂದಿಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಂಬಂಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಕ್ಷಣ. 102 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, 1924ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ (ಈಗ ಬೆಳಗಾವಿ) ನಡೆದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ 39ನೇ ಅಧಿವೇಶನ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಎಐಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಅಧಿವೇಶನ ಇದಾಗಿತ್ತು.
1924ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 26 ಮತ್ತು 27ರಂದು ನಡೆದ ಬೆಳಗಾವಿ ಅಧಿವೇಶನ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನವೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಬಾರಿ, ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಬಣಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು. ನೂಲು ನೂಲುವುದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗ, ಅಹಿಂಸೆ ಹಾಗೂ ಅಸಹಕಾರವೇ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಾಧಿಸುವ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಬಾಪು ಘೋಷಿಸಿದರು.
1924ರ ಅಧಿವೇಶನದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಜಯನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿತ್ತು, ಇಂದು ಅದು ವೀರಸೌಧ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದ್ದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹಲವು ನೆನಪುಗಳು, ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಪಂಪ ಸರೋವರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಬಾವಿಯನ್ನು ತೋಡಲಾಯಿತು, ಬಾಪು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೇರಳವಾಗಿ ನೀರು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.
ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು, ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್, ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ, ಅನ್ನಿ ಬೆಸೆಂಟ್, ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು, ಪಟ್ಟಾಭಿ ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ, ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್, ಮೌಲಾನಾ ಶೌಕತ್ ಅಲಿ, ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಂತಾದ ಧುರೀಣರು 1924ರ ಎಐಸಿಸಿ ಅಧಿವೇಶನದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು, 'ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಿಂಹ' ಎಂದು ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ಗಂಗಾಧರ ರಾವ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದ 17,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ಕೇವಲ 1 ರೂಪಾಯಿ ಪಾವತಿಸಿದ್ದರು, ಬಾಪು ಅವರು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು 10 ರೂಪಾಯಿಯಿಂದ 1 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಇಳಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.
1915-1940ರ ನಡುವೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ (ಇಂದಿನ) 18ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ - ಬೆಂಗಳೂರು, ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು, ಹಾಸನ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ, ಮದ್ದೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಕೋಲಾರ, ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ, ಕೆಂಗೇರಿ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಸಂಡೂರು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಖಾದಿ ಪ್ರಚಾರ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಣೆ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳವರೆಗೆ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರ ಗ್ರಾಮೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ, ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹದ, ಇದು ಅನೇಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಯ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳಾದವು.
ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಬಾಪುವಿನ ಜೀವನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. 1934ರಲ್ಲಿ ಬಾಪು ರಾಜಮನೆತನದ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಸಂಡೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರದ ಹಸಿರು, ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರಾಗಿ 'ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಡೂರನ್ನು ನೋಡಿ' ‘See Sandur in September’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕೂಡ್ಲಿಗಿಯ ಪುಟ್ಟ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಬಾಪುವಿನ ಚಿತಾಭಸ್ಮವಿರುವ ಸ್ಮಾರಕವಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಜನರಿಗೆ ಗಾಂಧಿ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ತುರುವನೂರು ಗ್ರಾಮವು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು, 1942ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಭಾಗವಾಗಿ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಾಯಿ (ಈಚಲು ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಮದ್ಯ) ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಅವರು ಕರೆ ನೀಡಿದಾಗ, ತುರುವನೂರಿನ ಜನರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಈಚಲು ಮರದ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಜೈಲು ಸೇರಿದರು. ಬಾಪುವಿನ ಆಪ್ತ ಸಹವರ್ತಿ ಮಹಾದೇವ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ತುರುವನೂರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಈಚಲು ಮರಗಳನ್ನು ಜನರು ಕಡಿದುಹಾಕಿದ್ದನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ಕಂಡರು, ತುರುವನೂರು ಗ್ರಾಮ ಜನರ ಬದ್ಧತೆ ಅಪ್ರತಿಮವಾಗಿತ್ತು.
ಬಾಪುವಿನ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ದಾಖಲಿಸದ ಹೊರತು ಬಾಪುವಿನ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಪೂರ್ಣ.
ಕವಿತಾ ರೆಡ್ಡಿ , ಕಾಗಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್